نگاهی به جشنواره فیلم لندن و حضور «ناسینمای روزمینی» در آن
به گزارش جام جم آنلاین، در المپیک ۱۹۴۸ لندن، تیم هاکی هند در دیدار نهایی با نتیجه چهار بر صفر بریتانیا را شکست داد. این پیروزی برای کشوری که به‌تازگی استقلال خود را به دست آورده بود، اهمیت ویژه‌ای داشت؛ هند این بار با پرچم یک کشور مستقل به میدان آمده بود و حریفش همان قدرت استعماری پیشین بود. فیلم «طلا» به سراغ همین مقطع از تاریخ ورزش هند رفته است.
پخش این فیلم از باکس آثار ورزشی شبکه نمایش، بهانه‌ای برای مرور اثری است که در سال ۲۰۱۸ با کارگردانی ریما کاگتی ساخته شد. «طلا» با بازی آکشی کومار، مونی روی، کونال کاپور، آمیت ساد و وینیت کومار سینگ، پیروزی تاریخی تیم هاکی هند را به قصه‌ای درباره شکل‌گیری یک گروه تبدیل می‌کند. پرسش اصلی این است که سازندگان تا چه اندازه توانسته‌اند میان اهمیت تاریخی این اتفاق، شخصیت‌پردازی و هیجان یک درام ورزشی تعادل برقرار کنند.
وقتی مسابقه معنای سیاسی پیدا می‌کند
برای فهم اهمیت مسابقه محوری فیلم «طلا»، باید به پیشینه تیم هاکی هند برگشت. این تیم پیش از استقلال نیز قدرتی مطرح در هاکی جهان بود و در المپیک‌های ۱۹۲۸، ۱۹۳۲ و ۱۹۳۶ به مدال طلا رسید. پس از لغو دو دوره المپیک به‌دلیل جنگ جهانی دوم، رقابت‌ها در سال ۱۹۴۸ و این بار در لندن از سر گرفته شد؛ زمانی که هند دیگر مستعمره بریتانیا نبود.
این قهرمانی در لندن و برابر قدرت استعماری پیشین، فراتر از یک موفقیت ورزشی معنا پیدا می‌کرد؛ موقعیتی تاریخی که فیلم آن را دستمایه روایت خود قرار داده است.
استقلال و تجزیه شبه‌قاره نیز بر روابط بازیکنان سایه می‌اندازد. اعضای تیم از پیشینه‌های متفاوتی می‌آیند و اختلاف‌های مذهبی و اجتماعی، شکل‌گیری گروهی منسجم را دشوار می‌کند. فیلم بر این نکته تأکید دارد که رسیدن به مدال، پیش از هر چیز به اعتماد میان اعضای تیم نیازمند است؛ هرچند این اختلاف‌ها بیشتر زمینه کشمکش شخصیت‌ها باقی می‌مانند و پیامد‌های پیچیده سیاسی و اجتماعی استقلال و تجزیه چندان واکاوی نمی‌شوند.
تاریخ در خدمت داستان یک مدیر تیم
روایت یک قهرمانی تاریخی در سینما، مستلزم انتخاب میان اتفاقات و شخصیت‌های متعدد است. سازندگان «طلا» به‌جای تمرکز صرف بر مسابقه نهایی، مسیری ۱۲ ساله از المپیک ۱۹۳۶ تا رقابت‌های ۱۹۴۸ را برگزیده‌اند که در مرکز آن مدیر تیم قرار دارد.
ایده فیلم از تحقیق درباره قهرمانی هند در المپیک ۱۹۴۸ شکل گرفت. ریما کاگتی در گفت‌و‌گو‌های زمان اکران توضیح داده که برای نمایش مسیر رسیدن به این پیروزی، روایت را به سال ۱۹۳۶ بازگردانده‌اند. انتخاب رویداد‌های مهم و حذف جزئیات برای گنجاندن این دوره تاریخی در قالب یک فیلم سینمایی، از دشواری‌های نگارش فیلمنامه بوده است.
این ساختار، امکان پیوند دادن تحولات سیاسی و اجتماعی هند با زندگی شخصیت‌ها را فراهم می‌کند؛ اما برای اتصال رویدادها، فیلم بر شخصیت تاپان داس، مدیر تیم با بازی آکشی کومار، تکیه دارد. او قهرمان میدان نیست، بلکه باید بازیکنانی با روحیه و پیشینه متفاوت را گرد هم آورد. به گفته کاگتی، تاپان رشته اتصال شخصیت‌های مختلف داستان است.
با این حال، تمرکز زیاد بر تاپان به بهای کم‌رنگ شدن بازیکنان تمام شده است. آنها با وجود تفاوت‌های فردی و اجتماعی، فرصت کافی برای معرفی و شکل دادن به مسیر مستقل خود ندارند و گاه بیشتر اجزای یک گروه قهرمان به نظر می‌رسند تا شخصیت‌هایی مستقل.
از سوی دیگر، تاپان داس شخصیتی تاریخی با همین نام و مشخصات نیست. کاگتی گفته است این شخصیت را با الهام آزادانه از پنکج گوپتا، مدیر واقعی تیم هاکی هند، خلق کرده و قصد بازسازی زندگی یک فرد مشخص را نداشته است. بنابراین، هرچند نتیجه مسابقه و رویداد اصلی پشتوانه تاریخی دارد، روابط و بخش مهمی از کشمکش‌ها ساخته‌وپرداخته فیلمنامه‌اند؛ از همین رو «طلا» را باید فیلمی داستانی و الهام‌گرفته از یک رویداد واقعی دانست، نه بازسازی مستند آن.
در همین زمینه بخوانید:
نقد و تحلیل سریال «آغاز»
یک قهرمان مرکزی و چند شخصیت کم‌پرداخت
در فیلمی درباره قهرمانی یک گروه، انتظار می‌رود بازیگران نیز در کنار هم هویت تیم را شکل دهند؛ اما تمرکز روایت «طلا» بر یک شخصیت محوری، فرصت دیده‌شدن دیگران را محدود کرده است.
آکشی کومار در نقش تاپان داس، مدیری را به تصویر می‌کشد که در مسیر تحقق رؤیایش گاهی خودخواهانه و مسئله‌ساز رفتار می‌کند. این ضعف‌ها می‌توانست به شخصیت پیچیدگی ببخشد؛ مردی که هم‌زمان با دنبال کردن هدفی بزرگ، باید با کاستی‌های خود نیز روبه‌رو شود. ریما کاگتی تناسب فیزیکی کومار با نقش و توانایی او در افزودن ویژگی‌هایی فراتر از فیلمنامه را از دلایل انتخابش دانسته است. مایک مک‌کاهیل، منتقد گاردین، نیز به وقار و سنگینی تدریجی بازی او اشاره کرده است؛ هرچند ناندینی رامنات در نقد خود برای Scroll.in اجرای لهجه بنگالی کومار را ناموفق ارزیابی کرده است.
در میان بازیگران نقش بازیکنان، وینیت کومار سینگ پیش‌تر در «موکاباز» تجربه بازی در یک درام ورزشی را داشت. او گفته است بازیگران برای «طلا» چند ماه تمرین هاکی کردند تا حرکات فردی و گروهی‌شان هماهنگ شود. کونال کاپور در نقش سامرات، آمیت ساد در نقش راغوبیر و سینگ در نقش امتیاز شاه، ترکیب تیم را شکل می‌دهند؛ اما فیلمنامه فرصت کافی برای پرداخت مستقل به آنها فراهم نمی‌کند.
مونی روی نیز در نقش مونوبینا، همسر تاپان، وجه خانوادگی داستان را پیش می‌برد. این خط روایی قرار است ابعاد شخصی‌تری از مدیر تیم نشان دهد، اما گاهی از مسیر اصلی قصه فاصله می‌گیرد.
دشواری حفظ تعادل میان ملودرام و درام تاریخی
ساخت یک درام ورزشی تاریخی، علاوه بر بازسازی فضای دوره، به ایجاد پیوندی منسجم میان روابط خانوادگی، اختلاف‌های اجتماعی و رقابت‌های ورزشی نیاز دارد؛ چالشی که در ارزیابی کار ریما کاگتی اهمیت دارد. او پیش از «طلا» با آثاری مانند «تلاش» و «ماه عسل» به روابط پیچیده و موقعیت‌های چندشخصیتی پرداخته بود، اما این بار باید فضای تاریخی و هیجان مسابقات را نیز باورپذیر می‌ساخت.
کاگتی روایت را به تمرین و مسابقه محدود نمی‌کند و بخشی از آن را به روابط بازیکنان و شکل‌گیری اعتماد میان آنها اختصاص می‌دهد؛ انتخابی متناسب با داستان مدیری که باید پیش از ورود به میدان، اعضای متفاوت تیم را کنار هم نگه دارد.
در بخش بصری، فیلمبرداری آلوارو گوتیرز و طراحی تولید پل روآن و شایلاجا شارما، با کمک جزئیات لباس، دکور و قاب‌بندی‌ها، فضای تاریخی اثر را شکل می‌دهند. با این حال، فیلم در حفظ یکدستی لحن موفق نیست؛ موقعیت‌های طنز، خانوادگی و ورزشی گاهی بدون پیوندی روان کنار هم قرار می‌گیرند و ضرباهنگ روایت را تغییر می‌دهند. گاردین نیز ضمن تحسین انرژی و سرگرم‌کنندگی فیلم، به وجود یک صحنه مستی بیش از اندازه در روایت اشاره کرده است؛ موقعیتی که به باور منتقد، بیش از آنکه به پیشرفت داستان کمک کند، زمان فیلم را می‌گیرد.
تمرین واقعی، هیجان سینمایی
پس از شکل‌گیری تیم و روابط میان بازیکنان، نوبت به آزمون این تلاش‌ها در زمین مسابقه می‌رسد. در این مرحله، باورپذیری حرکات ورزشی و توانایی انتقال هیجان رقابت اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. برای آماده‌سازی بازیگران، از مایکل نابس، مربی پیشین تیم ملی هاکی هند، کمک گرفته شد. کاگتی در گفت‌و‌گو‌های زمان تولید به همکاری او و ساندیپ سینگ، بازیکن سابق هاکی هند، در کنار ایمی مک‌دنیلز، هماهنگ‌کننده ورزشی فیلم، اشاره کرده است.
این تمرین‌ها برای طبیعی جلوه‌دادن حرکات اهمیت دارند. اگر بازیگر نتواند چوب هاکی را درست در دست بگیرد یا در حرکت گروهی با دیگر اعضا هماهنگ باشد، صحنه مسابقه به‌سرعت حالت نمایشی پیدا می‌کند. فیلم در بخش‌هایی تلاش کرده حرکات بازیکنان را منظم و گروهی نشان دهد و از تدوین و موسیقی برای افزایش تنش استفاده کند. با این حال، «طلا» بیش از آنکه به جزئیات فنی هاکی بپردازد، از مسابقه برای ساختن اوج احساسی داستان بهره می‌گیرد. مخاطب با نتیجه و اهمیت رقابت همراه می‌شود، اما اطلاعات چندانی درباره تاکتیک‌ها و تصمیم‌های بازیکنان در جریان بازی به دست نمی‌آورد. این انتخاب برای یک درام ورزشی با مخاطب عمومی قابل فهم است، ولی علاقه‌مندان جدی هاکی ممکن است انتظار داشته باشند خود ورزش سهم بیشتری در روایت داشته باشد.
فیلمی که در ساختن حماسه موفق‌تر از پرداخت شخصیت‌هاست
در ارزیابی «طلا»، منتقدان بیش از هر چیز به فاصله میان ظرفیت تاریخی سوژه و کیفیت پرداخت سینمایی آن توجه کرده‌اند. مایک مک‌کاهیل در گاردین، انرژی و وجه سرگرم‌کننده فیلم را از نقاط قوت آن دانسته، اما به تکرار برخی موقعیت‌های مربوط به تاپان و استفاده بیش از اندازه از الگو‌های آشنای درام ورزشی اشاره کرده است.
در مقابل، ناندینی رامنات در Scroll.in معتقد است فیلم با وجود ظرفیت تاریخی داستان، بیش از اندازه بر احساسات میهن‌پرستانه تکیه می‌کند و سهم هاکی در روایت کمتر از حد انتظار است. او همچنین به کندی ضرباهنگ و پرداخت محدود شخصیت‌های تیم انتقاد دارد. این ارزیابی‌ها نشان می‌دهد «طلا» در انتقال هیجان یک پیروزی تاریخی و ساختن یک پایان حماسی موفق‌تر از پرداخت همه ابعاد شخصیت‌ها و زمینه اجتماعی داستان عمل می‌کند.
آیا «طلا» ارزش تماشا دارد؟
«طلا» برای علاقه‌مندان به درام‌های ورزشی تاریخی، فیلمی دیدنی است؛ اثری که جذابیتش فقط به رقابت‌های هاکی محدود نمی‌شود و مسیر شکل‌گیری یک تیم و پیوند قهرمانی با هویت ملی را روایت می‌کند. بازسازی فضای المپیک ۱۹۴۸ و تقابل نمادین هند با بریتانیا نیز به کشش داستان کمک می‌کند؛ هرچند برخی شخصیت‌ها فرصت کافی برای پرداخت مستقل پیدا نمی‌کنند.
این مضمون برای مخاطب ایرانی نیز یادآور فیلم «پرویز خان» ساخته علی ثقفی است. در این اثر، فوتبال به عرصه‌ای برای نمایش غرور ملی و دفاع از اعتبار ایران تبدیل می‌شود. اگر در «طلا» پیروزی برابر قدرت استعماری پیشین معنایی فراتر از ورزش دارد، در «پرویز خان» نیز سرنوشت تیم ملی با حیثیت و هویت ملی گره می‌خورد. هر دو فیلم نشان می‌دهند که گاهی اهمیت یک مسابقه، بسیار فراتر از نتیجه آن است. طلا را امشب ساعت ۲۳ از شبکه نمایش تماشا کنید.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند
